شاه اسماعیل صفوی

اطلاعات کامل افزودن به پسندهابه اشتراک بگذارید
تاریخ انتشار  ۱۳۹۷-۰۵-۲۹
انقضا:  ۱۳۹۹-۰۶-۰۵
مدیر/مالک اسماعیل بن شیخ حیدر بن شیخ جنید
بازدید  333
موقعیت مشگین شهر, استان اردبیل

توضیحات

معرفی:

اسماعیل بن شیخ حیدر بن شیخ جنید ملقب به ابوالمظفر بهادرخان حسینی معروف به شاه اسماعیل و مادرش مارتا ملقب به حلیمه خاتون دختر اوزون حسن آق قویونلو، در ۲۵ رجب ۸۹۲ (۴ مرداد ۸۶۶ش)( ۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ ) در مشگین شهر  –محله کهنه بازار کنونی–  متولد شد. نسب او با پنج واسطه به شیخ صفی الدین اردبیلی می‌رسد.

شیخ/سلطان حیدر، برای جنگ با مسیحیان چرکس رهسپار قفقاز شد. سلطان یعقوب آق قیونلو که برادر مارتا بود، به کمک شروانشاه رفت و در جنگ با فرخ یسار شیروان شاهی در (رجب ۸۹۳ هق)(۲۹ خرداد ۸۶۷خ) کشته شد.  وچون دایی اسماعیل از پسران شیخ حیدر احساس خطر می کرد، مارتا را به همراه سه پسرش در محبس استخر فارس زندانی کرد.

هنگامی که سلطان یعقوب درگذشت (۸۸۲ ه ق)، میان دو پسر او (رستم و بایسنقر) اختلاف افتاد. رستم برای جلب حمایت قزلباشها، پسران شیخ حیدر را پس از چهار و نیم سال، از زندان آزاد کرد وبه تبریز برد. رستم بیک پس از اینکه با کمک رشادت‌های ‌سلطان علی‌ (برادر بزرگ اسماعیل) توانست بایسنقر را در تبریز شکست دهد و به حکومت برسد. وی سپس به خانواده شیخ حیدر اجازه داد به اردبیل بروند، ولی با افزایش مریدان آنها در اردبیل، احساس خطر کرد و آنها را دوباره به تبریز برگرداند و تصمیم گرفت تا علی و سران صوفیه را از بین ببرد. سلطان علی و مردانش با اطلاع از این موضوع، شبانه فرار کردند. رستم بیک، سپاهی پنج هزار نفری به فرماندهی اَیبه سلطان به تعقیب آنان فرستاد که در روستای ‌شماس‌، در نزدیکی اردبیل با صوفیان روبرو شدند. سلطان علی که کشته شدنش را پیش‌بینی می‌کرد، اسماعیل میرزا را به جانشینی خود اتنخاب کرد. پس از کشته شدن سلطان علی، برادرانش ابراهیم و اسماعیل به اردبیل رفتند و مدتی مخفیانه در اردبیل زندگی کردند.

سپس به دعوت والی گیلان، کارکیا میرزاعلی، قزلباش‌ها او را به لاهیجان بردند و در پیش خاندان شیخ زاهد گیلانی پدر زن شیخ صفی الدین  بمدت پنج سال ماندگار شد  و در این مدت با مراقبت‌های شمس الدین لاهیجی که از فضلای آن دیار بود، عربی، قرآن ، مبانی اصول شیعه را فراگرفت. ابراهیم  برادر دیگر اسماعیل نیز بر اثر بیماری از دنیا رفت.

اسماعیل میرزا، همراه هفت تن از اعیان صوفیه لاهیجان، عازم اردبیل شد. او در سال ۹۰۵ق با نیروی هفت هزار نفری به جنگ «‌فرخ یسار»، قاتل پدرش رفت و او را شکست داد. در ادامه، قلعه باکو را فتح کرد، پس از آن به جنگ با الوند بیک، حاکم آذربایجان رفت و با شکست دادن او، وارد تبریز شد.

اسماعیل میرزا در تابستان سال ۹۰۷ هـ ق در سن ۱۵ سالگی در تبریز تاجگذاری کرد و به شاه اسماعیل معروف شد. شاه اسماعیل پس از نشستن بر تخت پادشاهی اقدامات مهمی انجام داد از جمله دستور داد: همۀ خطبا، خطبه بنام دوازده امام بخوانند، به جهت احترام به حضرت علی (ع) دستور داد در اذان عبارت «اشهد ان علیا ولی الله» قرائت شود.

بزرگترین خدمت ایشان به مردم ایران آن زمان، بعد از اعلام مذهب شیعه دوازده امامی بعنوان مذهب رسمی، اتحاد سیاسی و جغرافیای  سرزمین ایران کهن بصورت یکپارچه کنونی برای اولین بار در تاریخ ، که بعد از تاسیس دولت صفویه اتفاق افتاد.

او در میدان جنگ چون شیر ژیان بود. در ساحه ی ادبیات دارای روح لطیف و در اشعارش ختایی (خطایی) تخلص می کرد. از پیروان مکتب مولویه بود. از طی طریق کنندگان اهل حق (قیرخلار) بود عشق وافر به زبان تُرکی داشت. در دنیای ادبی آثاری چون: ده نامه، بهجه الاحرار، مناقب الاسرار، نصیحت نامه و یک دیوان به یادگار گذاشته است. وی اشعاری در حدود هزار و چهارصد بیت تحت عنوان ده نامه در ترکی بر جای مانده است.

ای جان ودلی خراب ائدن عشق       عشاقی کم از تراب ائدن عشق

اودلارا سالیب طریقت اهلینی          یاخوب جگرین کباب ائدن عشق

معشوقه مدام ایچمک ایچون           دللر قانینی شراب ائدن عشق

دیوانه لری سالوب جهانه            ترک ورع و ثواب ائدن عشق

بیر ذره تکی وجوده دوشسه         مشهور چو آفتاب ائدن عشق

دونیاده هر اهل و خانمانی         بی مسکن وخورد و خواب ائدن عشق

هر دمده ختائی خسته حاله        یوز نازیله مین عتاب ائدن عشق

وی همچنین زبان فارسی را به خوبی می دانست و در این زبان نیز یک غزل و سه مطلع سروده است از آن جمله است این بیت:

بیســتون ناله زارم چو شــنید از جا شــد

کرد فـــریاد که فرهــاد دگــر پیــدا شـــد

و نیز این بیت زیبا :

چنان خوبست ماه عارض و چاه زنخدانش

کو یوسف مبتلا گشتست و اسماعیل قربانش

و نیز :

اگر مجنون توانستی سر از تربت برون کردی

نشستـــی سالـها پیش من و مشق جنون کردی

قیرخلار یا اهل حق که در میان عرفای فارسی زبان به چهل تنان مشهورند از فرقه یئدی لر (هفت تنان) هستند آنها معتقدند که دو خصوصیت تمام در وجود چهل تن از اصحاب پیامبر ظهور نموده و آنها بار اول در کنار مسجد پیامبر جمع شدند و به وجد و و سماع پرداختند اسرار اهل حق توسط حضرت علی به شیخ حسن بصری و آنهم به دیگری انتقال داده و در خلق ادبیات عرفانی و صوفیانه دراویش اهل حق، نقش بزرگی ایفا کردند.

شاه اسماعیل با شکست دادن مخالفان خود توانست قلمرو حکومت ایران را گسترش دهد. وی با شکست دادن ‌سلطان مراد آق قویونلو‌ در نزدیکی همدان، بر سراسر عراق عجم مسلط شد. در سال ۹۰۹ق، نیروهای قزلباش، سمنان و فارس و در سال بعد یزد را تصرف کردند و شاه اسماعیل، در سال ۹۱۴ق بر عراق عرب مسلط شد.

شاه اسماعیل، پس از غلبه بر علاءالدوله ذوالقدر (۹۱۳ق /۱۵۰۷م) و تصرف دیار بکر و بخش علیای فرات، راهی عراق شد تا آخرین پایگاه امیران بایندری آق قویونلو و شهرهای مقدس شیعیان را تسخیر کند. پس از فتح بغداد در سال ۹۱۴ق، به نجف، کربلا و سامرا رفت و به نوسازی و تعمیر قبه و بارگاه امامان همت گماشت و …

جنگ سلطان سلیم و شاه اسماعیل در دوم رجب ۹۲۰ق در دشت چالدران درگرفت و یک روز بیشتر طول نکشید و به پیروزی دولت عثمانی انجامید. برخی منابع، از دلاوری و جنگاوری شاه اسماعیل و سپاهیانش در این جنگ و حیرت دشمن از آن یاد کرده‌اند و شاید تلخ ترین حادثه زندگی شاه اسماعیل بود، بطوریکه پس از آن شکست به عزاداری پرداخت و خرقۀ سیاه می‌پوشید.

شاه اسماعیل به رسوم و آیین‌های مذهبی و ملی بسیار علاقه داشت و به ایجاد آبادانی و بناهای یاد بود اشتیاق نشان می‌داد. مهم‌ترین آثاری که از وی به یادگار مانده ست:

بازار دور میدان قدیم اصفهان .  مدرسه هارونیه و بقعه امام زاده هارون در اصفهان این دو بنا تماماً باقی مانده است؛ بناهای یاد بود در اوجان فارس و شیراز و سرانجام آبادانی‌ها و ساختمانهای متعددی که در خوی و تبریز بنا کرد.

شاه اسماعیل با سر سلسله های قبلی خود مانند محمود غزنوی و سلاطین سلجوقی و تیموری چند تفاوت دشت:

شاه اسماعیل ضمن آنکه یک ایدئولوژی و مرام عقیدتی داشت، از یک مشروعیت مذهبی نیز در بین پیروانش برخوردار بود.شاه اسماعیل اصول و مقاصدی دشت که بسیاری از فرمانروایان گذشته نداشتند و به دلیل همین اصول و مقاصد بود که می توانست مفاسد را دفع کند و مصالحی بوجود آورد؛ که از جمله آنها تحولات و ویژگیهای جدید است که در ایران ایجاد شد، مثل:

یگانگی –  ملیت – آبادانی – وحدت جغرافیایی

امنیت ملیانتظام اجتماعیمرکزیت ( شاه اسماعیل اقوام مختلف – از خلیج فارس تا قفقاز – را دور هم جمع کرد و شکل یک کشور مستقل و نیرومند به آنها داد).

شاه اسماعیل در شب دوشنبه ی نوزدهم رجب سال ۹۳۰ ق به مرض سل، در محل صائن کدوکی، نزدیک شهر ” سراب ” آذربایجان درسی و هشت سالگی وفات یافت

شاه اسماعيل پس از حدود ۲۳ سال پادشاهي، در سن ۳۸ سالگي در شب دوشنبه ۱۹ رجب سال ۹۳۰ ق به روایتی بر اثر ابتلاء به بیماری سل در محل گردنه سائین، نزدیکی شهر سراب آذربایجان درگذشت و پیکرش را در آرامگاه نياكانش در خانقاه «شيخ صفي» به خاك سپردند. وي هنگام مرگ نه فرزند از خود به يادگار گذاشت؛ چهار پسر به نامهاي: طهماسب ميرزا، القاسب ميرزا، سام ميرزا و بهرام ميرزا. و پنج دختر بنامهاي: خانش خانم، پريخان خانم، مهين بانو سلطانم، فرنگيس خانم و شاه زينب خانم.

پس از وی فرزندش شاه طهماسب یکم به پادشاهی ایران رسید.

جزئیات خاص

حوزه فعالیت اجتماعی, میراث فرهنگی
سال تولد ۴ مرداد ۸۶۶

موقعیت

مشگین شهر, استان اردبیل

جزئیات آگهی

شناسه آگهی: 5376
نمایش داده شده: 333
تاریخ انتشار ۱۳۹۷-۰۵-۲۹
انقضا: ۱۳۹۹-۰۶-۰۵

نظرات

نوشتن دیدگاه